/
news/က်န္းမာေရး-z/ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရာဂါ-asthma

ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရာဂါ (Asthma)

Category
က်န္းမာေရး (A-Z)

        ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရာဂါဟာ အသက္႐ူလမ္းေၾကာင္းတေလွ်ာက္ က်ဥ္းေျမာင္းျခင္း၊ ေရာင္ရမ္းျခင္း၊ အက်ိအခၽြဲမ်ား ထုတ္လုပ္ျခင္းတို႔ေၾကာင့္ ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ အသက္႐ႈၾကပ္ျခင္း၊ အသက္႐ူရခက္ခဲျခင္း၊ အသက္႐ူရာတြင္ တ႐ႈီး႐ႈီးျမည္ျခင္း ခံစားတဲ့နာတာရွည္ေရာဂါျဖစ္ပါတယ္။

          ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရာဂါဟာ စိတ္အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ေစ႐ံုသာမက အခ်ိဳ႕ေသာေ၀ဒနာရွင္မ်ားတြင္ တေန႔တာ လုပ္ငန္းေဆာင္တာမ်ားကို ထိခိုက္ေစၿပီး အသက္ဆံုး႐ႈံးတဲ့အထိ ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။

          ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရာဂါကို အျမစ္ျပတ္ေအာင္ကုသလို႔ မရႏုိင္ေပမဲ့ ေရာဂါလကၡဏာေတြ ပိုၿပီးမဆုိး၀ါးလာေအာင္ ထိန္းထားလို႔ရပါတယ္။ အခ်ိန္ကာၾကာလာတာနဲ႔အမွ် ေရာဂါအေျခအေနေျပာင္းလဲလာႏုိင္တာေၾကာင့္ ဆရာ၀န္ႏွင့္တုိင္ပင္ၿပီး ေရာဂါလကၡဏာကို ေစာင့္ၾကည့္ကာ ကုသမႈကို ထိန္းညႇိသင့္ပါတယ္။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား

-   အသက္႐ႈမ၀ျခင္း

-   ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း

-   အသက္႐ႈၾကပ္ျခင္းေၾကာင့္ အိပ္မေပ်ာ္ျခင္း

-   ေခ်ာင္းဆုိးျခင္း

-   အသက္႐ႈထုတ္ရာတြင္ တရြီးရြီးျမည္ျခင္း

-   အေအးမိလွ်င္ ေခ်ာင္းပိုဆိုးလာျခင္း

-   တရြီးရြီးပိုျမည္လာျခင္း

ရင္ၾကပ္ေရာဂါျဖစ္ေစသည့္ အေၾကာင္းရင္းမ်ား

        ရင္ၾကပ္ေစသည့္ အေၾကာင္းရင္းမ်ားသည္ လူနာတစ္ဦးႏွင့္တစ္ဦးမတူပါ။ ျဖစ္ေလ့ျဖစ္ထရွိေသာ အေၾကာင္းရင္းမ်ားမွာ -

1.  ပန္း၀တ္မႈန္ - တိရစၧာန္ အေမႊးအမွ်င္၊ ဖုန္မႈန္႔၊ ေျမမႈန္႔ႏွင့္ အျခားအမႈန္႔မ်ား၊ ေလွး၊ သန္း၊ ပိုးဟပ္ စေသာအေကာင္မ်ား၊ ပင့္ကူမွ်င္အမႈိက္မ်ားႏွင့္ ထိေတြ႔႐ႈ႐ႈိက္မိျခင္း
2.  အေအးမိျခင္းကဲ့သို႔ေသာ အသက္႐ႈလမ္းေၾကာင္းတေလွ်ာက္ပိုး၀င္ျခင္း
3.  ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ျခင္း
4.  ေအးစက္ေသာေလ႐ႈမိျခင္း
5.  ေလထုညစ္ညမ္းျခင္းျဖစ္ေစေသာ မီးခိုးေငြ႕မ်ား႐ႈ႐ႈိက္မိျခင္း
6.  တခ်ိဳ႕ေသာေဆး၀ါးမ်ား

        ရင္ၾကပ္ေရာဂါကို အဆင့္ (4)မ်ိဳး သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

ရပင္ၾကပ္ေရာဂါအဆင့္

ခံစားရေသာလကၡဏာမ်ား

ျပင္းထန္မႈမရွိေပမဲ့ တခါတရံတြင္ ပန္းနာထျခင္း

1 ပတ္လွ်င္ 2 ရက္မွ် ရင္ၾကပ္ျခင္း၊

1 လလွ်င္ 2 ညသာ ရင္ၾကပ္ျခင္း။

ျပင္းထန္မႈမရွိေပမဲ့ အၿမဲလိုလို ပန္းနာထေနျခင္း

1 ပတ္လွ်င္ 2 ႀကိမ္ထက္ပို၍ ရင္ၾကပ္ျခင္း

သို႔ေသာ္ 1 ရက္လွ်င္ 1 ႀကိမ္ထက္မပို

အသင့္အတင့္ျပင္းထန္ၿပီး အၿမဲပန္းနာထေနျခင္း

1 ေန႔ 1 ခါ ရင္ၾကပ္ျခင္း၊

 1 ပတ္လွ်င္ 1 ည ထက္ပို၍ ရင္ၾကပ္ျခင္း

အလြန္ျပင္းထန္ၿပီး အၿမဲပန္းနာထေနျခင္း

1 ပတ္လွ်င္ ရက္အေတာ္မ်ားမ်ား 1 ရက္လံုး ရင္ၾကပ္ျခင္း၊

 ညဘက္မ်ားပါ မၾကာခဏ ရင္ၾကပ္ျခင္း

 

ဆရာ၀န္ႏွင့္ တုိင္ပင္ျခင္း၊ ျပသကုသျခင္း

    အကယ္၍ ရင္ၾကပ္ေရာဂါရွိသည္ဟု ထင္လွ်င္ (သို႔မဟုတ္) မၾကာခဏေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ အသက္႐ႈလွ်င္ အသံျမည္ျခင္းတို႔ ရက္အေတာ္ၾကာျဖစ္လွ်င္ (သို႔မဟုတ္) ရင္ၾကပ္ေရာဂါလကၡဏာမ်ားရွိလွ်င္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ျပသသင့္ပါတယ္။ ရင္ၾကပ္ေရာဂါကို ေစာစီးစြာ၊ ေသခ်ာကုသထားလွ်င္ အဆုတ္ပ်က္စီးျခင္း၊ အသက္အႏၲရာယ္ရွိေသာ ရင္ၾကပ္ျခင္းတို႔ကို ႀကိဳတင္တားဆီးႏုိင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

     ရင္ၾကပ္ေရာဂါလူနာမ်ားသည္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ျပသၿပီး ေရာဂါမျဖစ္ေအာင္ ကုသထားႏိုင္လွ်င္ လူနာ၏ တစ္ေန႔တာလုပ္ငန္းကို ပံုမွန္လုပ္ေဆာင္ႏုိင္ၿပီး အသက္အႏၲရာယ္ျဖစ္ေစေလာက္ေအာင္ ရင္ၾကပ္ျခင္းကို တားဆီးႏုိင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

     ဆရာ၀န္ၫႊန္ၾကားထားေသာ ေဆး၀ါးမ်ားျဖင့္ ပံုမွန္ကုသေနေသာ္လည္း ရင္ၾကပ္ေရာဂါပိုဆုိးလာလွ်င္ (သို႔မဟုတ္) ရင္ၾကပ္ေရာဂါေပ်ာက္ ႐ႈေဆးကို အႀကိမ္ပိုမို၍ သံုးစြဲလာရလွ်င္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ မျပသမတိုင္ဘဲႏွင့္ မိမိသေဘာျဖင့္သာေဆးကို ပိုေသာက္ျခင္းတုိ႔မျပဳသင့္ေပ။ ရင္ၾကပ္ေရာဂါေပ်ာက္ေဆးမ်ားကို သံုးစြဲသင့္သည့္ပမာဏထက္ ပိုမို၍သံုးစြဲလွ်င္ ေဆး၏ ေဘးထြက္ဆုိးက်ိဳးမ်ားကို ခံစားရမည့္အျပင္ ရင္ၾကပ္ေရာဂါကိုလည္း ပိုမုိဆိုး၀ါးေစႏုိင္ပါတယ္။

     ရင္ၾကပ္ေရာဂါသည္ အေျခအေန၊ အခ်ိန္အခါေပၚမူတည္၍ ေျပာင္းလဲေသာေၾကာင့္ ခံစားရေသာေရာဂါလကၡဏာမ်ားရွိလွ်င္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ပံုမွန္ျပသ၍ လိုအပ္ေသာ ေဆး၀ါးကုသမႈမ်ားကို ခံယူသင့္ပါတယ္။

 

စစ္ေဆးျခင္း

    အျခားေသာ အသက္႐ႈလမ္းေၾကာင္းဆုိင္ရာ ေရာဂါမ်ားႏွင့္ မမွားရေလေအာင္ ဆရာ၀န္က လူနာခံစားရတဲ့ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားကို မွတ္တမ္းယူျခင္း အေထြေထြ က်န္းမာေရး စစ္ေဆးမႈျပဳလုပ္ျခင္းတို႔ကို ျပဳလုပ္ပါလိမ့္မယ္။

1.   Spirometry

          အသက္၀၀႐ႈၿပီးေနာက္မွာ ႐ႈထုတ္လိုက္တဲ့ ေလပမာဏႏွင့္ အျမန္ႏႈန္းကို တိုင္းတာၿပီး ေလႁပြန္ က်ဥ္းေျမာင္းျခင္း ရွိ/မရွိ ခန္႔မွန္းတဲ့ စစ္ေဆးမႈျဖစ္ပါတယ္။

2.   Peak Flow

          ႐ိုးရွင္းတဲ့ စစ္ေဆးမႈျဖစ္ၿပီး အဆုတ္မွ လူတစ္ဦး႐ႈထုတ္ႏုိင္တဲ့ႏႈန္းကို တုိင္းျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ ပံုမွန္ သတ္မွတ္ခ်က္ထက္ ေလ်ာ့နည္းေနပါက အဆုတ္ေကာင္းေကာင္း အလုပ္မလုပ္ေၾကာင္း သိႏုိင္ပါတယ္။

        Asthma ဟုတ္/မဟုတ္ သိႏုိင္ဖို႔အတြက္ Lung function test ေတြကို ရင္ၾကပ္ေပ်ာက္ေဆး (bronchodilator) မသံုးမီႏွင့္ အသံုးျပဳၿပီးအခ်ိန္မွာ ျပဳလုပ္ပါတယ္။ Asthma ျဖစ္ေနပါက bronchodilator အသံုးျပဳၿပီးေနာက္မွာ အဆုတ္ရဲ႕လုပ္ေဆာင္ခ်က္ ပိုမိုေကာင္းမြန္လာတာကို ေတြ႕ရမွာျဖစ္ ပါတယ္။

 

အျခားစစ္ေဆးနည္းမ်ား

Methacholine Challenge

    Methacholine က အဆုတ္ေလႁပြန္မ်ားကို အနည္းငယ္ က်ဥ္းသြားေစႏိုင္ေသာေၾကာင့္ Methacholine ကို ႐ႈမိၿပီး ရင္ၾကပ္လာရင္ ရင္ၾကပ္ေရာဂါရွိတယ္လို႔ ယူဆႏုိင္ပါတယ္။ Spirometry ႏွင့္ Peak Flow စစ္ေဆးနည္းေတြမွာ ပံုမွန္ျဖစ္လွ်င္ Methacholine Challenge နည္းကိုသံုး၍ စစ္ေဆးႏုိင္ပါတယ္။

Nitric Oxide Test

    Nitric Oxide Test သည္ သံုးေလ့မရွိေသာနည္းျဖစ္ပါတယ္။ အဆုတ္ထဲရွိ Nitric Oxide ဓာတ္ေငြ႕ပမာဏကို စစ္ေဆးျခင္း ျဖစ္ၿပီး ရင္ၾကပ္ေရာဂါလကၡဏာျဖစ္ေသာ  အဆုတ္ေလႁပြန္မ်ား ေရာင္ရမ္းေနလွ်င္ Nitric Oxide ပမာဏသည္ ပံုမွန္ထက္မ်ား ေနႏိုင္ပါတယ္။

Imaging Test

    ရင္ဘတ္ဓာတ္မွန္ (Chset Xray) ႏွင့္ ကြန္ပ်ဴတာဓာတ္မွန္ (CT Screen) တို႔ကို ျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ အဆုတ္ႏွင့္ရင္ေခါင္း အစိတ္အပိုင္းမ်ား ပံုမွန္အေနအထား ရွိ/မရွိ ၊ ေရာဂါ ရွိ/မရွိ စစ္ေဆးႏုိင္ပါတယ္။

Allergy testing

    ဓာတ္မတည့္ျဖစ္ေစေသာ အရာကို သိရွိရန္ အေရျပား (သို႔မဟုတ္) ေသြးမွာစစ္ေဆးတဲ့နည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဓာတ္မတည့္ေစေသာအရာ (ဥပမာ - အိမ္ေမြးတိရစၧာန္တို႔၏ အေမႊးအမွ်င္/သန္း၊ အမႈန္႔မ်ား၊ ဖုန္မႈန္႔မ်ား၊ ပန္းပြင့္၀တ္မႈန္မ်ား) ကို အတိအက် သိႏိုင္ေသာနည္းျဖစ္ၿပီး ကုသမႈကို ပိုမိုေကာင္းမြန္ေအာင္ ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါတယ္။

Sputum eosinophils

    ေခ်ာင္းဆိုးစဥ္ထြက္လာေသာ တံေတြး၊ သလိပ္မ်ားထဲမွ ေသြးျဖဴဥတစ္မ်ိဳးျဖစ္ေသာ  (eosinophils) ကို စစ္ေဆးျခင္းျဖစ္ပါ တယ္။ 

Other tests

    ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားေလ့က်င့္ခန္းလုပ္လွ်င္ ျဖစ္တတ္ေသာရင္ၾကပ္ေရာဂါလူနာမ်ားကို ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္၍ စစ္ေဆးျခင္း၊ အေအးဓာတ္ေၾကာင့္ျဖစ္တတ္ေသာ ရင္ၾကပ္ေရာဂါလူနာမ်ား အား ေအးစက္ေျခာက္ေသြ႕ေသာေလကို ႐ႈခိုင္း၍ စစ္ေဆးျခင္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။

 

ေဆးကုသမႈ

    ကုထံုးမွာ အဓိအားျဖင့္ Controller medication နဲ႔ Quick Relief medication ဆုိၿပီး 2 မ်ိဳးရွိပါတယ္။

     Controller medication ေတြက ေလႁပြန္ေရာင္ရမ္းမႈေတြကို ေလ်ာ့ခ်ေပးႏုိင္ၿပီး ဓာတ္မတည့္ျခင္း ကို ေလ်ာ့ပါးေစၿပီး ဆရာ၀န္ညႊန္ၾကားသည့္အတုိင္း သံုးစြဲပါက အျခားေသာ လူမ်ားနည္းတူ ပံုမွန္လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြကို လုပ္ေဆာင္ႏုိင္ေၾကာင္း ပန္းနာေရာဂါကုသမႈမွာ အေရးပါတဲ့ ပံုမွန္လုပ္ငန္းအခန္းက႑ာမွာပါ၀င္ေနပါတယ္။

     Quick-relief medication ေတြက ေလႁပြန္ႂကြက္သားေတြကို ေျပေလ်ာ့ေစၿပီး ေလႁပြန္က်ယ္ေစပါတယ္။

အျခားေသာ ကုထံုးမ်ား

          ပန္းနာထတဲ့ အႀကိမ္အေရအတြက္ကို ေအာက္ပါနည္းလမ္းေတြနဲ႔ ေလ်ာ့ခ်ႏုိင္ပါတယ္။

-     ပန္းနာထေစမဲ့ အရာေတြကို ေရွာင္ရွားပါ။

-     ေလေအးေပးစက္ အသံုးျပဳပါ။ ေလေအးေပးစက္က ေလထုထဲရွိ အမႈန္အမႊားမ်ားကို ေလ်ာ့ခ်ေပးႏုိင္ပါတယ္။ အခန္းတြင္း ေလထုစိုထုိင္းစကို ေလ်ာ့နည္းေစတာေၾကာင့္ ဖုန္မႈန္႔ စတာေတြႏွင့္ ထိေတြ႕မႈကို ေလ်ာ့နည္းေစပါတယ္။

-     ေခါင္းအံုး၊ ေမြ႕ရာ စတာေတြမွာ အဖံုးအကာမ်ား အသံုးျပဳျခင္းျဖင့္ ဖုန္မတင္ေအာင္ ဂ႐ုစိုက္ပါ။ ေကာ္ေဇာအစား သစ္သားၾကမ္းခင္း၊ ပါေကး စတာေတြကို အသံုးျပဳပါ။ ေလွ်ာ္ဖြတ္၍ရေသာ ခန္းဆီး၊ လိုက္ကာမ်ားကိုသာ အသံုးျပဳပါ။

-     ေခြး၊ ေၾကာင္ေတြႏွင့္ ထိေတြ႕ျခင္းကို တတ္ႏိုင္သမွ် ေရွာင္ရွားပါ။

-     အိမ္သန္႔ရွင္းေရး ပံုမွန္ျပဳလုပ္ပါ။

-     ရာသီဥတုေအးခ်ိန္တြင္ အျပင္ထြက္ပါက ႏွာေခါင္းစည္းအသံုးျပဳပါ။

-     ေလ့က်င့္ခန္းျပဳလုပ္ျခင္းက အဆုတ္နဲ႔ ႏွလံုးကိုအားေကာင္းေစၿပီး ပန္းနာေ၀ဒနာကို သက္သာေစတာေၾကာင့္ ေလ့က်င့္ခန္း ပံုမွန္ျပဳလုပ္ပါ။

-     ကိုယ္အေလးခ်ိန္ပံုမွန္ျဖစ္ေအာင္ ထိန္းထားပါ။ (အ၀လြန္ျခင္းက ပန္းနာေ၀ဒနာကို ပိုဆုိးေစၿပီး ႏွလံုးေရာဂါႏွင့္ ေသြးတိုးေရာဂါျဖစ္ႏုိင္ေခ်ကိုပါ ျမင့္တက္ေစပါတယ္။)

 

ပန္းနာရင္ၾကပ္ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအေနျဖင့္ လိုက္နာသင့္ေသာ နည္းလမ္းမ်ား

- စိတ္ဓာတ္က်မေနသင့္ပါဘူး။ ေရာဂါႏွင့္ပတ္သက္ေသာ ဗဟုသုတမ်ားကို ရွာမီွးျခင္း၊ ဆရာ၀န္ၫႊန္ၾကားထားသည့္အတုိင္း ေဆး၀ါးမ်ားမွီ၀ဲျခင္း၊ ေရာဂါအေျခအေနကို မွတ္တမ္းတင္ထားၿပီး ဆရာ၀န္ႏွင့္တိုင္ပင္ျခင္းတုိ႔ ျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ သာမန္လူမ်ားကဲ့သို႔ တေန႔တာလုပ္ငန္းကို ပံုမွန္လုပ္ေဆာင္ႏုိင္မွာျဖစ္ပါတယ္။

 

Dr.Htet Htet Aung

www.drmyanmar.com