/
news/က်န္းမာေရး-z/အဆုတ္ကင္ဆာ-lung-cancer

အဆုတ္ကင္ဆာ (Lung Cancer)

Category
က်န္းမာေရး (A-Z)

        အဆုတ္ဟာေအာက္ဆီဂ်င္ကို ႐ွဴသြင္းျခင္းႏွင့္ကာဗြန္ဒိုင္ ေအာက္ဆုိဒ္ကို ႐ွဴထုတ္ျခင္းကို လုပ္ေဆာင္ေပးတဲ႕ ရင္ေခါင္းပိုင္းရွိ အဂၤါျဖစ္ပါတယ္။ 

 

♦ အဆုတ္ကင္ဆာျဖစ္ပြားရသည့္အေၾကာင္းရင္္း

 

          ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းက အဆုတ္ကင္ဆာျဖစ္ေစတဲ႕ အဓိကအေၾကာင္းရင္းျဖစ္ျပီး တစ္ဆင့္ခံ ေဆးလိပ္ေငြ႔ရႈသူေတြပါ အဆုတ္ကင္ဆာ ျဖစ္နိုင္ေျခရွိပါတယ္။ ေသာက္သံုးခ်ိန္နဲ႕ပမာဏျမင့္တက္ လာတာနဲ႕အမ်ွ အဆုတ္ကင္ဆာျဖစ္ႏုိင္ေခ်လည္း ျမင့္တက္လာပါတယ္။ ေဆးလိပ္ေငြ႕မွာ  ကင္ဆာျဖစ္ေစေသာပစၥည္း (Carcinogens) မ်ားပါ၀င္ၿပီး ရႈရႈိက္မိတဲ့အခါ ၎ပစၥည္းမ်ားက အဆုတ္တြင္းရွိ တစ္သ်ဴးမ်ားကို ပ်က္စီးေစပါတယ္။ အခ်ိန္ၾကာလာတာႏွင့္အမွ် အဆုတ္တြင္းရွိ ေကာင္းမြန္ေသာ ဆဲလ္မ်ားပိုမိုပ်က္စီးလာၿပီး ကင္ဆာအျဖစ္သို႔ ေရာက္ရွိသြားတာ ျဖစ္ပါတယ္။

 

♦ ျဖစ္ပြားႏႈန္းကိုျမင့္တက္ေစတဲ့ အေၾကာင္းရင္းမ်ား

 

1. ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း

2. ေဆးလိပ္မေသာက္ေသာ္လည္းတဆင့္ခံ ေဆးလိပ္ေငြ႔ရွူရွိုက္ျခင္း

3. ေရဒြန္ (Redon) ဓာတ္ေငြ႕ႏွင့္ ထိေတြ႕မႈရွိျခင္း (Radon ဓာတ္ေငြ႕သည္ ေျမၾသဇာ၊ ေက်ာက္ေဆာင္ ႏွင့္ ေရထုထဲရွိ ယူေရနီယမ္သတၱဳၿပိဳကြဲရာမွ ထြက္ လာတဲ့ ဓာတ္ေငြ႕ျဖစ္ပါတယ္)

4. ေက်ာက္ဂြမ္း (Asbestos) အပါအ၀င္ အျခားေသာ ဓာတုပစၥည္းမ်ားႏွင့္ ထိေတြ႕မႈမ်ားသူမ်ား

5. မိသားစုတြင္ အဆုတ္ကင္ဆာမ်ိဳး႐ိုးရွိသူမ်ား

 

♦ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား

           အေစာပိုင္းအဆင့္မ်ားတြင္ ေရာဂါလကၡဏာျပေလ့မရွိပါ။ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားမွာ -

1. ေခ်ာင္းဆိုးမေပ်ာက္ျခင္း

2. ေခ်ာင္းဆိုလွ်င္ေသြးပါျခင္း

3. အသက္႐ွဴမ၀ျခင္း

4. ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း

5. အသက္႐ွဴရာတြင္ တရႊီးရႊီးျမည္ျခင္း

6. အသံျပာလာျခင္း

7. ကုိယ္အေလးခ်ိန္က်ဆင္းျခင္း

8. အ႐ိုးနာက်င္ကိုက္ခဲျခင္း

9. ေခါင္းကိုက္ျခင္း

 

♦ အဆုတ္ကင္ဆာ၏ ေနာက္ဆက္တြဲဆိုးက်ိဳးမ်ား

 

1. အသက္ရွဴၾကပ္ျခင္း

2. ေသြးအန္ျခင္း

3. နာက်င္ျခင္း

4. အဆုတ္အေျမႇးပါးအတြင္း ေရ၀င္ျခင္း

5. အျခားအဂၤါမ်ားသို႔ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ား ပ်ံ႕ႏွံ႔ျခင္း

 

♦ စမ္းသပ္စစ္ေဆးျခင္း

         

          အဆုတ္ကင္ဆာရွိေနေၾကာင္းကို

-      ရင္ဘတ္ဓာတ္မွန္ (Chest X-ray) ႐ိုက္ျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း

-      CT Scan ျဖင့္လည္းေကာင္း

-      သလိပ္ကို စစ္ေဆးျခင္း (Sputum  Cytology) ျဖင့္ လည္းေကာင္း

-      တစ္သွ်ဴးအသားစယူ၍ စစ္ေဆးျခင္း (Biopsy) ျဖင့္ လည္းေကာင္း သိႏိုင္ပါတယ္။

 

♦ အဆင့္သတ္မွတ္ျခင္း

 

          အဆုတ္ကင္ဆာေရာဂါရဲ႕ အဆင့္မ်ားကို CT Scan ႐ိုက္ျခင္း၊ MRI ႐ိုက္ျခင္း၊ Positron Emission tomography (PET) တို႔ျဖင့္ ခြဲျခားႏုိင္ပါတယ္။ အဆင့္ (၄) ဆင့္ရွိပါတယ္။

အဆင့္ (၁) - ကင္ဆာက်ိတ္ဟာ အရြယ္အစား ၂ လက္မ ထက္ေသးၿပီး ျပန္ရည္ေၾကာမ်ားသို႔ ပ်ံ႕ႏွ႔ံျခင္း မရွိေသးပါဘူး။

အဆင့္ (၂) - ကင္ဆာက်ိတ္ အရြယ္အစားပမာဏ ၂ လက္မထက္ႀကီးၿပီး အနီးအနားရွိ ျပန္ရည္ေၾကာ၊ ၀မ္းဗုိက္ ႂကြက္သားႏွင့္ အဆုတ္အေျမႇးပါး တို႔ကိုပါကင္ဆာဆဲလ္ပ်ံ႕ႏွ႔ံေနတဲ့ အဆင့္ျဖစ္ပါတယ္။

အဆင့္ (၃) - က်ဴမာဆဲလ္သည္ အရြယ္အစားအလြန္ပင္ႀကီးမားလာၿပီး အနီးအနားရွိ အဂၤါမ်ားသို႔ ပ်ံ႕ႏွံ႔ေနပါၿပီ။

အဆင့္ (၄) - အျခားေသာ အဆုတ္တစ္ဖက္အပါအ၀င္ ခႏၶာကိုယ္ရွိ တျခားေသာအဂၤါမ်ားသို႔ ပ်ံ႕ႏွံ႔ေနၿပီဆိုရင္ ေတာ့ အဆင့္ ၄ လို႔ ဆိုရမွာပါ။

 

♦ ကုသမႈ

          ကုသမႈကုထံုးမ်ားမွာ လူနာ၏ အေထြေထြ က်န္းမာေရး၊ ကင္ဆာအမ်ိဳးအစား၊ ကင္ဆာအဆင့္ႏွင့္ လူနာ၏ ေရြးခ်ယ္မႈေပၚမူတည္ၿပီး ကြဲျပားႏုိင္ပါတယ္။

 

ကုထံုးမ်ားမွာ

I. ခြဲစိတ္ျခင္း

          ခြဲစိတ္မႈကုထံုးမ်ားမွာ

-      က်ဴမာဆဲလ္ပါ၀င္ေသာ အဆုတ္ အစိတ္အပိုင္းငယ္ကိုခြဲထုတ္ျခင္း (Wedge Resection)

-      က်ဴမာျဖစ္ေနေသာ အဆုတ္၏ အစိတ္အပိုင္းကို ခြဲစိတ္ျခင္း (Segmental Resection)

-      က်ဴမာျဖစ္ေနေသာ အပိုင္းတစ္ခုလံုးကို ျဖတ္ထုတ္ျခင္း (Lobectomy)

-      ကင္ဆာျဖစ္ေနေသာ အဆုတ္တစ္ခုလံုးကို ျဖတ္ထုတ္ျခင္း (Pneumonectomy)

 

II. ကင္ဆာေဆးသြင္း၍ကုသျခင္း (Chemotherapy)  

          ခြဲစိတ္မႈမျပဳလုပ္မီ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားက်ံဳ႕သြားရန္အတြက္လည္းေကာင္း၊ နာက်င္မႈနဲ႔ အျခားေသာ လကၡဏာမ်ား သက္သာေစရန္အတြက္လည္းေကာင္း အသံုးျပဳပါတယ္။

 

III. ေရာင္ျခည္သံုး၍ ကုသျခင္း     (Radiotherapy)

          ခြဲစိတ္ျခင္းျဖင့္ မဖယ္ရွားႏုိင္ေသာ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားကို ကုသရန္၊ နာက်င္မႈနဲ႔ အျခားေသာ လကၡဏာမ်ားသက္သာေစရန္ အသံုးျပဳပါသည္။

 

IV. Bevacizumab (Avastin), Erolotinib (Tarceva), Crizotinib (Xalkori) ကဲ့သို႔ေသာ ေဆး၀ါးမ်ားျဖင့္ ကုသေသာ Targeted Drug Therapy

        Bevacizumab သည္ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ား၏ ေသြးေၾကာေထာက္ပံ့မႈကို ရပ္တန္႔ေစၿပီး ကင္ဆာဆဲလ္မ်ား ႀကီးထြားမႈကို ရပ္တန္႔ေစပါတယ္။

          Erolotinib သည္ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားႀကီးထြားရန္ လႈံ႕ေဆာ္ေပးေသာ ဓာတုပစၥည္းမ်ားကို ရပ္တန္႔ေစ ပါသည္။

          Crizotinib ရဲ႕ အာနိသင္မွာ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားႀကီးထြားႏႈန္းႏွင့္ သက္တမ္းပိုရွည္ေအာင္ ျပဳလုပ္ေပးေသာ ဓာတုပစၥည္းမ်ားကို ပိတ္ပင္တားဆီးျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

 

♦ ကာကြယ္ျခင္း

        အဆုတ္ေရာဂါျဖစ္ျခင္းမွ ကာကြယ္ႏုိင္ရန္ ေအာက္ပါနည္းလမ္းမ်ားကို လိုက္နာသင့္ပါတယ္။

-      ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းကိုေရွာင္ၾကဥ္ပါ။

-      ေဆးလိပ္ျဖတ္ပါ။

-      အိမ္အနီးတ၀ိုက္တြင္ Radon ဓာတ္ေငြ႕ပါ၀င္မႈ စစ္ေဆးပါ။

-      အဆိပ္အေတာက္ျဖစ္ေစမည့္ ဓာတုပစၥည္းမ်ား ထိေတြ႕ျခင္းကို ေရွာင္ၾကဥ္ပါ။

-      လတ္ဆတ္ေသာ အသီးအႏွံမ်ားကို စားသံုးပါ။

-      ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။

 

Dr. Htet Htet Aung

www.drmyanmar.com