/
news/က်န္းမာေရး-z/ေသြးအားနည္းေရာဂါ

ေသြးအားနည္းေရာဂါ

Category
က်န္းမာေရး (A-Z)

          ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ေအာက္ဆီဂ်င္သယ္ေပးႏိုင္တဲ့ က်န္းမာတဲ့ေသြးနီဥေတြ လံုေလာက္စြာ မရွိဘူးဆိုရင္ ေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္ေစပါတယ္။ ေသြးအားနည္းေရာဂါက ဆယ္ေက်ာ္သက္အရြယ္ မိန္းကေလးေတြနဲ႔ အမ်ိဳးသမီး ဆယ္ေယာက္မွာတစ္ေယာက္ႀကံဳေတြ႕ရေလ့ရွိပါတယ္။ အမ်ိဳးသားေတြနဲ႔ ကေလးေတြမွာလည္းျဖစ္တတ္ၿပီးေတာ့ အျခားေရာဂါေတြေၾကာင့္ ေသြးအားနည္းတာလည္းျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

♦ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား

         ေကာင္းေကာင္းအိပ္ေပ်ာ္ေပမဲ့ မၾကာခဏေမာျခင္း၊ ပံုမွန္အလုပ္ေတြကိုေတာင္လုပ္ဖို႔အားမရွိျခင္း စတာေတြက ေသြးအားနည္းေရာဂါေၾကာင့္ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။ ေရာဂါလကၡဏာေတြကေတာ့ -

- အားနည္းျခင္း

- မူးေဝျခင္း

- အသားအေရျဖဴေဖ်ာ့ျခင္း

- ေခါင္းကိုက္ျခင္း

- ေျခလက္မ်ားထံုျခင္း၊ ေအးျခင္း

- ခႏၶာကုိယ္အပူခ်ိန္နည္းျခင္း

ႏွလံုးႏွင့္ဆက္ႏြယ္ေသာေရာဂါလကဏာမ်ား

         ေသြးအားနည္းတဲ့သူေတြရဲ႕ေသြးထဲမွာ ေအာက္ဆီဂ်င္နည္းတဲ့အတြက္ ႏွလံုးက အျခားအဂၤါေတြဆီေအာက္ဆီဂ်င္အလံုအေလာက္ရဖို႔အတြက္ ပိုၿပီးအလုပ္လုပ္ရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ႏွလံုးစည္းခ်က္မမွန္ျခင္း၊ ေမာျခင္း၊ ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း စတဲ့ႏွလံုးျပႆနာေတြျဖစ္လာေစပါတယ္။

♦ ကေလးမ်ားတြင္ ေသြးအားနည္းျခင္း

         အသက္ 2 ႏွစ္အရြယ္ကေလး 7 ေယာက္မွာ 1 ေယာက္က ေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္ေလ့ရွိၿပီး အမ်ားအားျဖင့္ အစားအစာထဲမွာ သံဓာတ္ပါဝင္မႈနည္းလို႔ျဖစ္ပါတယ္။ သံဓာတ္ခ်ိဳ႕တဲ့ျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ေသြးအားနည္းေရာဂါရွိတဲ့ကေလးေတြမွာ ရႊံ႕၊ အမႈိက္၊ ေရခဲ စတဲ့ ေရွ႕မွာေတြ႕တာကို ေကာက္စားတတ္တဲ့လကၡဏာရွိပါတယ္။ ကုသမႈမခံယူဘူးဆိုရင္ ေရာဂါျပင္းထန္ၿပီး ဦးေႏွာက္ဖြံ႔ၿဖိဳးမႈကို ထိခိုက္ေစပါတယ္။

♦ ေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ေခ်မ်ားေသာအခ်က္မ်ား

         နာတာရွည္ေရာဂါရွိတဲ့သူေတြမွာ ေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ေခ်ပိုမ်ားပါတယ္။ ရာသီလာခ်ိန္မွာ ေသြးေတြအမ်ားႀကီးဆင္းျခင္း၊ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္တြင္ ေသြးထုထည္ေျပာင္း လဲျခင္းေတြေၾကာင့္ ေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

          ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါကဲ့သို႔ေသာ နာတာရွည္ေရာဂါေတြကလည္း ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ ေသြးနီဥေတြျပဳလုပ္ႏိုင္စြမ္းကို ထိခိုက္ေစပါတယ္။ ေန႔စဥ္အစားအစာမွာ သံဓာတ္၊ folate၊ ဗီတာမင္ B12 ပါဝင္မႈနည္္းရင္လည္းျဖစ္ႏိုင္သလို အခ်ိဳ႕ေသာေသြးအားနည္းေရာဂါေတြက ေမြးရာပါ လည္းျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

         ဆယ္ေက်ာ္သက္အရြယ္မွာ မၾကာခဏေမာျခင္းက ေသြးအားနည္းေရာဂါေၾကာင့္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီအရြယ္ေတြမွာ ႀကီးထြားမႈျမန္တဲ့အတြက္ သံဓာတ္ခ်ိဳ႕တဲ့ေသာ ေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္ႏိုင္သလို ဓမၼတာလာျခင္းေၾကာင့္လည္း ေသြးအားနည္းႏိုင္ပါတယ္။

♦ ေသြးအားနည္းေစေသာအေၾကာင္းအရင္းမ်ား

1. သံဓာတ္အစားနည္းျခင္း

         ေန႔စဥ္စားသံုးတဲ့အစားအစာေတြမွာ သံဓာတ္ပါဝင္မႈနည္းရင္ ေသြးအားနည္းႏိုင္ပါတယ္။ အပင္နဲ႔ ေဆးေတြကရတဲ့ သံဓာတ္က အသားကရတဲ့သံဓာတ္လို စုပ္ယူမႈမေကာင္းပါဘူး။ Crohn’s disease, celiac disease စတဲ့ အစာေခ်စနစ္ေရာဂါေတြနဲ႔ အစာအိမ္ခြဲစိတ္မႈေတြက သံဓာတ္စုပ္ယူမႈကို ထိခိုက္ေစပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ေသာအစားအစာနဲ႔ ေဆးဝါးေတြကို သံဓာတ္ႂကြယ္ဝတဲ့အစားအစာေတြနဲ႔အတူစားသံုးရင္ သံဓာတ္စုပ္ယူမႈကို ေႏွာင့္ယွက္ပါတယ္။ ဒါေတြကေတာ့

- ႏို႔ႏွင့္ႏို႔ထြက္ပစၥည္းမ်ား

- ကယ္ဆီယမ္ႂကြယ္ဝေသာအစားအစာမ်ား

- ကယ္ဆီယမ္ေဆးမ်ား

- ဗိုက္ေအာင့္ေပ်ာက္ေဆးမ်ား (antacids)

- ေကာ္ဖီ

- လက္ဖက္ရည္

2. ဗီတာမင္ခ်ိဳ႕တဲ့ျခင္း

         ေသြးနီဥထုတ္လုပ္ဖို႔အတြက္ ဗီတာမင္ B12 နဲ႔ folate လိုပါတယ္။ ဒီဗီတာမင္ေတြစားတာနည္းရင္ ေသြးအားနည္းႏိုင္ပါတယ္။ ကုိယ္ခံအားႂကြတဲ့ေရာဂါေတြ၊ အစာေခ်စနစ္နဲ႔ဆိုင္တဲ့ေရာဂါေတြေၾကာင့္ ဗီတာမင္ B12 လံုေလာက္စြာစုပ္ယူႏိုင္မႈကို အဟန္႔အတားျဖစ္ေစပါတယ္။ တိရိစၧန္မွရရွိတဲ့အစားအစာေတြ၊ ေကာက္ပဲသီးနွံေတြမွာ ဗီတာမင္ 12 ႂကြယ္ဝၿပီး folate ႂကြယ္ဝတဲ့အစားအစာေတြကေတာ့ အစိမ္းရင့္ေရာင္ဟင္းသီးဟင္းရြက္မ်ား၊ သစ္သီးမ်ား၊ ပဲအေျခာက္ စတာေတြျဖစ္ပါတယ္။

3. ေရာဂါမ်ား

         နာတာရွည္ေရာဂါေတြနဲ႔ ေရာဂါပိုးေတြေၾကာင့္ ခႏၶာကုိယ္ထဲမွာ ေသြးနီဥေတြနည္းသြားၿပီး hemoglobin က်သြားေစပါတယ္။ ေသြးဆံုး႐ႈံးမႈမ်ားရင္ သံဓာတ္ခ်ိဳ႕တဲ့ေသာေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ေသာေဆးဝါးေတြနဲ႔ကုထံုးေတြေၾကာင့္လည္း ေသြးအားနည္းႏိုင္ပါတယ္။ သံဓာတ္နဲ႔ အျခားျဖည့္စြက္စာေတြလိုမလို ဆရာဝန္နဲ႔တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။

4. Aplastic anemia

         ခႏၶာကုိယ္အတြက္လိုအပ္တဲ့ ေသြးဆဲလ္ေတြကို ႐ိုးတြင္းျခင္ဆီကလံုေလာက္စြာထုတ္မေပးႏိုင္တဲ့ ရွားပါးေရာဂါတစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ လူတစ္သိန္းမွာ တစ္ေယာက္ေလာက္ပဲျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဓာတ္ေရာင္ျခည္ထိေတြ႔မႈမ်ားျခင္း၊ ဓာတုပစၥည္းအခ်ိဳ႕ႏွင့္ထိေတြ႕မႈမ်ားျခင္း၊ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး၊ ကိုယ့္႐ိုးတြင္းျခင္ဆီကို ကိုယ္ျပန္ဖ်က္ဆီးတဲ့ ခုခံအားေရာဂါေတြေၾကာင့္ျဖစ္တတ္သလို ေရာဂါျဖစ္သူ 5 ေယာက္မွာ 1 ေယာက္က ေမြးရာပါျဖစ္ပါတယ္။ ေရာဂါျပင္းထန္ရင္ ေသြးသြင္းကုသမႈ (သို႔) ႐ိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထိုးကုသဖို႔လိုအပ္ပါတယ္။

5. ေသြးထြက္မ်ားျခင္း

         ေသြးနီဆဲလ္ေတြအမ်ားႀကီးဆံုး႐ႈံးျခင္းက ေသြးအားနည္းေရာဂါအျဖစ္မ်ားေစတဲ့အေၾကာင္း အရင္းျဖစ္ပါတယ္။ ရာသီေသြးဆင္းမ်ားျခင္း၊ အနာ၊ ထိခိုက္ဒဏ္ရာ၊ ခြဲစိတ္မႈ စတာေတြေၾကာင့္ ေသြးထြက္မ်ားရင္ သံဓာတ္ခ်ိဳ႕တဲ့ေသာေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္ေစပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ရာသီေသြးဆင္းမ်ားတဲ့အမ်ိဳးသမီးေတြဆိုရင္ ေသြးအားနည္းျခင္းရွိ/မရွိ တစ္ႏွစ္တစ္ႀကိမ္စစ္သင့္ပါတယ္။

6. ေသြးထုတ္လုပ္မႈစနစ္လြဲေနျခင္း

         ေမြးရာပါခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ေတြေၾကာင့္ ေသြးနီဥထုတ္လုပ္မႈကိုထိခိုက္ေစႏိုင္ပါတယ္။ Thalassemias ေရာဂါေၾကာင့္ ေသြးနီဥနဲ႔ ေသြးနီဆဲလ္ေတြနည္းေစတဲ့အတြက္ ေသြးသြင္းၿပီးကုသမႈခံယူဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ ေသြးနီဥေတြၿပိဳကြဲျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ေသြးအားနည္းေရာဂါမွာဆိုရင္ ေသြးနီဆဲလ္ေတြ ပ်က္စီးၿပီး ေသြးစီးေၾကာင္းထဲက ျမန္ျမန္ထြက္သြားပါတယ္။

7. Sickle Cell Anemia

         ပံုစံမမွန္တဲ့ေသြးနီဥေတြကို ထုတ္လုပ္တဲ့ ေမြးရာပါေရာဂါတစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေရာဂါက ေသြးနီဆဲလ္ေတြကို လံုးဝိုင္းတဲ့ပံုစံကေန တံစဥ္ပံုစံအျဖစ္ေျပာင္းေစၿပီး ေသြးေၾကာေတြထဲကို ဒီပံုစံမမွန္တဲ့ေသြးဆဲလ္ေတြစီးသြားဖို႔ခက္ေစတဲ့အတြက္ ခႏၶာကုိယ္တစ္သွ်ဴးေတြကို ထိခိုက္မႈမ်ားေစပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ဒီပံုမမွန္တဲ့ဆဲလ္ေတြက ျမန္ျမန္ေသဆံုးလြယ္ပါတယ္။

♦ ေရာဂါစမ္းသပ္ေဖာ္ထုတ္ျခင္း

1. Complete blood count - ေသြးနီဆဲလ္၊ ေသြးျဖဴဆဲလ္၊ ေသြးမႊားနဲ႔ ေသြးနီဥပမာဏကို စစ္ေဆးႏိုင္တဲ့အျပင္ ဒီေသြးေတြရဲ႕ အရြယ္အစား၊ ထုထည္နဲ႔ ပါဝင္ႏႈန္းေတြကို သိႏိုင္ပါတယ္။ သံဓာတ္ခ်ိဳ႕တဲ့ေသြးအားနည္းေရာဂါရွိရင္ ေသြးနီဆဲလ္ေတြက ပံုမွန္ထက္ ပိုၿပီးေသးေနႏိုင္ပါတယ္။

2. အျခားေသြးစစ္ေဆးမႈမ်ား - complete blood count အေျဖအရ ေသြးအားနည္းေနတယ္ဆိုရင္ ေနာက္ထပ္ေသြးစစ္ေဆးမႈေတြထပ္လုပ္ဖို႔လိုပါတယ္။ ေသြး ဆဲလ္ေတြရဲ႕ပံုစံ၊ ေသြးနီဥအမ်ိဳးအစား၊ သံဓာတ္ေလ့လာျခင္း စတဲ့စစ္ေဆးမႈေတြလုပ္ရပါမယ္။

3. ႐ိုးတြင္းျခင္ဆီစစ္ေဆးျခင္း - ခႏၶာကိုယ္ကေန ေသြးဆဲလ္ထုတ္တာ နည္းလြန္းရင္ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ မ်ားလြန္းရင္ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ပံုစံမမွန္ရင္ဘဲျဖစ္ျဖစ္ ႐ိုးတြင္းျခင္ဆီစစ္ေဆးဖို႔လိုပါတယ္။

♦ ကုထံုးမ်ား

သံဓာတ္အားေဆး - သံဓာတ္ခ်ိဳ႕တဲ့ရင္ သံဓာတ္အားေဆးေသာက္ရပါမယ္။ သံဓာတ္အားေဆးကို လိေမၼာ္သီးေဖ်ာ္ရည္နဲ႔ အျခား ဗီတာမင္ C ႂကြယ္ဝတဲ့ အစားအစာေတြနဲ႔တြဲေသာက္ရင္ စုပ္ယူမႈအားေကာင္းပါတယ္။ သံဓာတ္အားေဆးကို ကယ္ဆီယမ္၊ ေကာ္ဖီ၊ လက္ဖက္ရည္ေတြနဲ႔တြဲေသာက္ရင္ စုပ္ယူမႈမေကာင္းတဲ့အတြက္ တြဲမေသာက္ပါနဲ႔။ ဆရာဝန္ၫႊန္ၾကားခ်က္မရွိဘဲမေသာက္ပါနဲ႔။ ေဆးေတြကို ကေလးနဲ႔လက္လွန္းမမွီတဲ့ေနရာမွာထားပါ။ အခ်ိဳ႕လူေတြမွာ folic acid နဲ႔ ဗီတာမင္ B12 ေဆးေတြေသာက္ဖို႔လိုပါတယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ႏွင့္ သံဓာတ္ - ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တစ္ဝက္ေလာက္က သံဓာတ္ခ်ိဳ႕တဲ့ေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္တတ္တဲ့အတြက္ ေန႔စဥ္ သံဓာတ္ 30 mg ခန္႔စားေပးဖို႔လိုပါတယ္။ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္အားေဆးေတြမွာလည္း သံဓာတ္ပါေလ့ရွိပါတယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ျပသမႈပထမဆံုးခံယူခ်ိန္နဲ႔ ေမြးဖြားၿပီးခ်ိန္ေတြမွာ ေသြးအားနည္းေရာဂါရွိ/မရွိ စစ္ၾကည့္ရပါမယ္။

ေဆးဝါးမ်ား - ေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္ေစတဲ့ ေနာက္ခံေရာဂါကို ကုသဖို႔လိုပါတယ္။ နာတာရွည္ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ၊ ကိုယ္ခံအားေရာဂါ အစရွိတဲ့ေရာဂါေတြေၾကာင့္ ေသြးအားနည္းတာဆိုရင္ ဒီေရာဂါေတြကို ကုသဖို႔လိုပါတယ္။

အျခားကုထံုးမ်ား - ေသြးအားနည္းလြန္းရင္ ေသြးသြင္းဖို႔လိုပါတယ္။ ကင္ဆာနဲ႔ အျခားေမြးရာပါေသြးအားနည္းေရာဂါေတြမွာဆိုရင္ ႐ိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထိုးကုသမႈခံယူရပါမယ္။

♦ ကာကြယ္ရန္နည္းလမ္းမ်ား

အခ်ိဳ႕ေသာေသြးအားနည္းေရာဂါေတြကို က်န္းမာေရးနဲ႔ညီညြတ္တဲ့အစားအစာေတြစားသံုးျခင္းျဖင့္ ကာကြယ္ႏိုင္ပါတယ္။ သံဓာတ္ႂကြယ္ဝတဲ့ အနီေရာင္ရွိေသာ အသား၊ အသည္း၊ ငါး၊ တို႔ဖူး၊ ပဲ၊ အစိမ္းရင့္ေရာင္ဟင္းသီးဟင္းရြက္၊ သစ္သီးေျခာက္မ်ား၊ ဗီတာမင္ B12 နဲ႔ folate ႂကြယ္ဝေသာ ဥအမ်ိဳးမ်ိဳး၊ ႏို႔ႏွင့္ႏို႔ထြက္ပစၥည္းမ်ား၊ ဟင္းႏုႏြယ္ရြက္၊ ငွက္ေပ်ာသီး၊ ဗီတာမင္ B12၊ folate နဲ႔ သံဓာတ္မ်ိဳးစံုပါဝင္ေသာ ေပါင္မုန္႔၊ ေကာက္ပဲသီးနွံ စတဲ့အစားအစာေတြ စားသံုးေပးပါ။ ဗီတာမင္ C က သံဓာတ္စုပ္ယူမႈအားေကာင္းေစပါတယ္။

♦ ေသြးအားနည္းေရာဂါရွိလွ်င္ ေနထိုင္နည္းမ်ား

ေဆးကုသမႈခံယူျခင္းနွင့္ က်န္းမာမွ်တတဲ့အစားအစာေတြစားေသာက္ျခင္းျဖင့္ အားအင္ျပည့္ဝေစၿပီး ေနထိုင္ေကာင္းေစပါတယ္။ နာတာရွည္ေရာဂါရွင္မ်ားအေနနွင့္ ဒီေရာဂါေတြကိုေကာင္းေကာင္းထိန္းခ်ဳပ္ထားႏိုင္မယ္ဆိုရင္ ေသြးအားနည္းေရာဂါကို ကာကြယ္ႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။

Dr. Mya Myo Myo Swe

www.drmyanmar.com