တီဘီ (TB)

        တီဘီရောဂါသည် အဆုတ်ကိုအဓိကထိခိုက်သော ပြင်းထန်သည့်ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ တီဘီရောဂါပိုးဟာ ရောဂါပိုးရှိသူက နှာချေခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်းတို့ဖြင့် လေထဲသို့ရောက်ရှိသွားပြီး ထိုမှတဆင့် အခြားလူများသို့ ကူးစက်သွားခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ HIV ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရသူတွေမှာ ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ် လျော့နည်းနေတဲ့အတွက် တီဘီရောဂါကိုပါ ခံစားရလေ့ရှိပါတယ်။

♦ ဖြစ်ပွားရသည့်အကြောင်းရင်း

        တီဘီရောဂါသည် ဘက်တီးရီးယား ပိုးမွှားကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်းဖြစ်ပြီး နှာချေခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံရသူနှင့် အတူတူစကားပြောခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်းတို့မှတဆင့် ကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ အောက်ဖော်ပြပါ လူများတွင် တီဘီရောဂါကူးစက်ခံရနှုန်းမြင့်မားနိုင်ပါသည်။

-   ခုခံအားစနစ်အားနည်းနေသူများ

-   AIDS ရောဂါခံစားနေရသူများ

-   ဆီးချိုေ၀ဒနာရှင်

-   ကင်ဆာေ၀ဒနာရှင်များ

-   ကင်ဆာကုထုံးခံယူနေသူများ

-   ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါအစားထိုးမှုခံယူထားသူများ

-   အာဟာရချို့တဲ့သူများ

-   ကလေးများ၊ အသက်ကြီးသောသူများ

-   တီဘီရောဂါဖြစ်ေနေသောဒေသသို့ ခရီးသွားသူများ

-   ဆေးလိပ်သောက်သူများ

-   ဆင်းရဲချို့တဲ့သူများ

-   မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲသူများ

-   အရက်သောက်သုံးသူများ

-   ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများနှင့် လက်လှမ်းမမှီသူများ

-   ကျန်းမာရေး၀န်ထမ်းများ

-   လူနေထူထပ်ပြီး လေ၀င်လေထွက်မကောင်းသောနေရာတွင် နေထိုင်သူ၊ အလုပ်လုပ်သူများ၊

-   ဒုက္ခသည်စခန်းတွင်နေထိုင်သူများ

♦ တီဘီရောဂါ အမျိုးအစား

        ယေဘုယျအားဖြင့် တီဘီရောဂါကို အမျိုးအစား(၂)မျိုးခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။  

        တီဘီရောဂါကူးစက်ခံရသော်လည်း ခုခံအားစနစ်ကောင်းမွန်နေချိန်တွင် ရောဂါလက္ခဏာပြလေ့မရှိပေ။ ၎င်းကို Latent TB (သို့) Inactive TB ဟုခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး လေ့လာမှုများအရ တီဘီရောဂါကူးစက်ခံရသော်လည်း ရောဂါလက္ခဏာမပြတဲ့ လူပေါင်း ၂ ဘီလီယံရှိတယ်လို့ ခန့်မှန်းသိရှိရပါတယ်။

        ဒုတိယတစ်မျိုးကတော့ တီဘီရောဂါလက္ခဏာများကို ခံစားရပြီး အခြားသူများကို ကူးစက်စေနိုင်တဲ့ Active TB ဖြစ်ပါတယ်။

♦ ရောဂါလက္ခဏာများ

-   ၂ ပတ်ထက်ကျော်၍ ချောင်းဆိုးခြင်း

-   ချောင်းဆိုးလျှင် သွေးပါခြင်း

-   အသက်ရှုလျှင်၊ ချောင်းဆိုးလျှင် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း

-   အလေးချိန်ကျဆင်းခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ နုံးခွေခြင်း

-   ညနေဘက်တွင် တငွေ့ငွေ့ဖျားခြင်း၊ အလွန်အမင်းချေွးပြန်ခြင်း

-   ချမ်းတုန်ခြင်း

-   အစားမစားလိုခြင်းတို့ ဖြစ်ပါတယ်။

        တီဘီရောဂါဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရှိအစိတ်အပိုင်းအသီးသီးတွင် ဖြစ်နိုင်ပြီးဖြစ်ပွားသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအလိုက် ရောဂါလက္ခဏာများ ကွဲပြားနိုင်ပါတယ်။

        အောက်ပါလူပုဂ္ဂိုလ်များတွင် တီဘီရောဂါရှိ၊ မရှိကြိုတင်စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။

•    HIV/AIDS ရောဂါေ၀ဒနာရှင်များ
•    မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲသူများ
•    တီဘီရောဂါရှိသူနှင့် ထိတွေ့မှုရှိသူများ
•    ကျန်းမာရေး၀န်ထမ်းများ

♦ နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများ

          TB ရောဂါဟာ ကုသမှုမခံယူပါက အသက်ဆုံးရှုံးသည်အထိ အန္တရာယ်ကြီးပါတယ်။ အဆုတ်ထိခိုက်ခြင်းအပြင် အာရုံကြောမကြီးနာကျင်ခြင်း၊ အရိုးအဆစ်များပျက်ဆီးခြင်း၊ ဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ခြင်း၊ အသဲနှင့် ကျောက်ကပ် ထိခိုက်ခြင်းနှင့် နှလုံးထိခိုက်ခြင်းတို့ အထိ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။

♦ စစ်ဆေးခြင်း

        တီဘီရောဂါရှိနေကြောင်းကို ရင်ဘတ်ဓါတ်မှန်ရိုက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း (CXR)၊ သလိပ်စစ်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း (Sputum test)၊  အထွေထွေကျန်းမာရေး စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ သွေးစစ်ဆေးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အရေပြားအောက်သို့ PPD tuberculin ထိုးသွင်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊  စမ်းသပ်ရှိနိုင်ပါတယ်။

♦ ကုသမှု

        တီဘီရောဂါ ဖြစ်နေပြီဆိုပါက ပဋိဇီ၀ဆေးဝါးများကို အနည်းဆုံး 6 လမှ 9 လအထိ သောက်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ သောက်သုံးရမည့် ဆေးဝါးနှင့်သောက်သုံးရမည့် အချိန်ကာလအတိအကျတို့မှာ အသက်၊ အထွေထွေကျန်းမာရေး၊ ဆေးယဉ်ပါးမှု၊ တီဘီရောဂါအမျိုးအစား၊ ကူးစက်ခံရသော အင်္ဂါတို့ပေါ်မူတည်၍ တွက်ချက်ပြီးသောက်သုံးရမှာဖြစ်ပါတယ်။ သုတေသီများကလည်း တီဘီရောဂါကုဆေးဝါးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို လျှော့ချရန်နှင့် ကုသမှုခံယူရမည့် အချိန်ကာလကို လျော့ချရန် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဆေးဝါးများကို ပေါင်းစပ်ကုသနိုင်ရန် သုတေသနများကပြုလုပ်လျက်ရှိပါတယ်။

          တီဘီရောဂါတွင် အသုံးများသော ဆေးဝါးများမှာ -

-   Isoniazid

-   Rifampicin

-   Ethambutol

-   Pyrazinamide တို့ဖြစ်ပါတယ်။

        ဆေးယဉ်ပါး တီဘီရောဂါများတွင် Fluoroquinolone နှင့် Amikacin, Kanamycin or Caperomycin ကဲ့သို့သော ထိုးဆေးများ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုပါတယ်။

          ဆေးယဉ်ပါးတီဘီရောဂါများအတွက် အသုံးပြုရန်ရည်ရွယ်ထားတဲ့ ဆေးဝါးများကတော့

-   Bedaquiline

-   Delamanid

-   PA 824

-   Linezolid

-   Sutezolid တို့ဖြစ်ပါတယ်။

        ေ၀ဒနာရှင်များသည် ဆေဝါးများကို မှန်မှန်မသောက်သုံးခြင်း၊ မိမိသဘောဖြင့် ဆေးသောက်သုံးခြင်းကို ရပ်တန့်ပစ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဆေးယဉ်ပါးတီဘီရောဂါဖြစ်နိုင်သဖြင့် တီဘီရောဂါေ၀ဒနာရှင်များအနေနဲ့  ဆရာ၀န်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဆေးဝါးများကို အချိန်မှန် သောက်သုံးရန်အထူးလိုအပ်ပါတယ်။

♦ ကာကွယ်ခြင်း

        မွေးကင်းစကလေးများကို BCG Vaccine ထိုးထားပေးခြင်းဖြင့် ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။

        Latent TB ဖြစ်နေကြောင်းသိရှိပါက ဆရာ၀န်၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်းသောက်သုံးခြင်းဖြင့် Active TB မဖြစ်နိုင်အောင် ကာကွယ်နိုင်သလို အခြားသူများသို့ ကူးစက်ခြင်းမရှိအောင်လည်း ကာကွယ်နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။

          Active TB ဖြစ်နေသော တီဘီရောဂါေ၀ဒနာရှင်များအနေဖြင့် အောက်ပါနည်းလမ်းများကို လိုက်နာသင့်ပါတယ်။

-   အိမ်မှာ ပြည့်ပြည့်၀၀ အနားယူပါ

-   လေ၀င်လေထွက်ကောင်းပါစေ

-   နှာခေါင်းနှင့် ပါးစပ်စည်းအသုံးပြုပါ

-   နှာချေလျှင်၊ ချောင်းဆိုးလျှင် ပါးစပ်ကို လက်ကိုင်ပဝါဖြင့်အုပ်ပြီးဆိုးပါ။ သလိပ်များကို စနစ်တကျစွန့်ပစ်ပါ။

♦ TB ေ၀ဒနာရှင်များ စားသုံးသင့်သည့် အစားအသောက်များ

        တီဘီရောဂါခံစားနေရသူဟာ အာဟာရပြည့်၀နေစေရန် အစားအစာများကို ဂရုတစိုက် စားသုံးပေးသင့်ပါတယ်။

          အစိမ်းရင့်ရောင်ရှိသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ကောက်နှံတစ်ခုလုံးပါ၀င်သောအစားအစာများ၊ အရောင်တောက်ပသော သစ်သီးများ၊ ပရိုတင်း၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆီ၊ သံလွင်ဆီ၊ ဗီတာမင်ဓါတ်ကြွယ်၀သောအစားအစာများဟာ တီဘီရောဂါေ၀ဒနာရှင်များအတွက် သင့်တော်သော အစားအစာများဖြစ်ပါတယ်။

♦ TB ေ၀ဒနာရှင်များ ရှောင်ရှားသင့်သည့် အစားအသောက်များ

          TB ေ၀ဒနာရှင်များဟာ အောက်ဖော်ပြပါ အစားအစာများကို ရှောင်ရှားသင့်ပါတယ်။

-   အဆီများသောအစားအစာများ

        အဆီများသောအစားအစာများသည် မကောင်းသောအဆီပမာဏကို တက်စေရုံသာမက ၀မ်းလျောစေနိုင်ပါတယ်။

-   စားအုံးဆီကို အသုံးပြုထားသော အစားအသောက်များ

        စားအုံးဆီဟာ မကောင်းတဲ့ ကိုလက်စထရောပမာဏကို မြင့်တက်စေပြီး၊ ရောင်ရမ်းမှုကိုဖြစ်စေ တာကြောင့် ၎င်းဆီပါ၀င်သော မာဂျရင်း၊ ကွတ်ကီး၊ ခရက်ကာစတာတွေကို ရှောင်ရှားစေသင့်ပါတယ်။

-   အလွန်အမင်းသန့်စင်ထားတဲ့သကြားနှင့် ဂျုံများပါ၀င်သည့်အစားအစာများ

-    ကဖင်းဓါတ်ပါသောအရည်နှင့် အရက်

        ကဖင်းဓါတ်ပါသောအရည်နှင့် အရက်တို့ဟာ TB ပျောက်ကင်းဖို့ နှောင့်နှေးစေ တာကြောင့် ရှောင်ရှားသင့်ပါတယ်။

Dr. Htet Htet Aung

www.drmyanmar.com